Mikotoksiene is giftige sekondêre metaboliete wat deur swamme geproduseer word, hoofsaaklik spesies van Aspergillus, Fusarium en Penicillium, wat algemeen pluimveevoerbestanddele soos mielies, koring, gars en sojaboonmeel besmet (Mokubedi et al., 2019; Sandu en Swayne, 2024).

Mikotoksienbesmetting verteenwoordig een van die belangrikste versteekte bedreigings vir moderne braaikuikenproduksie omdat besmetting dikwels voorkom sonder duidelike kliniese tekens. Gevolglik word ekonomiese verliese dikwels geassosieer met verminderde groeiprestasie, swak voeromsetverhouding (FCR), immuunonderdrukking, verhoogde vatbaarheid vir siektes en verhoogde vrektes eerder as ooglopende toksisiteit (Olariu et al., 2025; Montayeva et al., 2026).

Die invloed van mikotoksiene op braaikuikenproduksie word toenemend belangrik aangesien intensiewe pluimveestelsels sterk staatmaak op hoëprestasie-genetika en presisievoeding, wat min ruimte laat vir afnames in voerkwaliteit of voedingstofbenutting (Olariu et al., 2025). Mikotoksiene kom selde individueel voor onder kommersiële toestande. Braaikuikens word tipies gelyktydig aan verskeie toksiene blootgestel, wat lei tot additiewe of sinergistiese effekte wat produksieverliese versterk (Sandu en Swayne, 2024; Montayeva et al., 2026).

Onlangse opnames van Suid-Afrikaanse pluimveevoer het wydverspreide mede-besmetting met fumonisiene, deoksinivalenol (DON), zearalenoon (ZEN) en ander mikotoksiene aangetoon, wat die relevansie van hierdie probleem vir pluimveevoedingsprogramme beklemtoon (Mokubedi et al., 2019).

Invloed van Mikotoksiene op Braaikuikenprestasie

Verminderde Voerinname en Groeiprestasie

Een van die vroegste en mees konsekwente gevolge van mikotoksienblootstelling is ‘n afname in voerinname en liggaamsgewigstoename (Olariu et al., 2025).

Mikotoksiene benadeel voedingstofvertering en -absorpsie, verminder eetlus en beskadig gastro-intestinale weefsels. Dit lei tot stadiger groeitempos, laer finale liggaamsgewigte, swak kudde-eenvormigheid en meer dae om markgewig te bereik (Sandu en Swayne, 2024).

Die grootste groeiverminderings word algemeen geassosieer met blootstelling aan aflatoksiene, DON en T-2-toksien (Olariu et al., 2025; BIŌNTE Tegniese Departement, 2025).

Verswakte Voeromsetverhouding (FCR)

Voer verteenwoordig ongeveer 65-75% van braaikuikenproduksiekoste. Daarom het enige faktor wat voereffektiwiteit beïnvloed, ‘n groot ekonomiese impak.

Mikotoksiene beskadig dermvilli, verminder die aktiwiteit van verteringsensieme en benadeel voedingstofbenutting, wat veroorsaak dat voëls meer voer benodig om dieselfde gewigstoename te bereik (Montayeva et al., 2026). Selfs subkliniese besmetting kan FCR negatief beïnvloed sonder duidelike kliniese simptome (Sandu en Swayne, 2024).

Immuunonderdrukking en Siektevatbaarheid

Een van die belangrikste gevolge van mikotoksienblootstelling is immuunonderdrukking.

Aflatoksiene, ochratoksiene, fumonisiene en trichotesene kan die grootte en funksionaliteit van immuunorgane soos die timus, milt en Bursa van Fabricius verminder (Olariu et al., 2025). As gevolg hiervan raak braaikuikens meer vatbaar vir bakteriese, virale en parasitiese siektes.

Blootstelling aan mikotoksiene word ook geassosieer met verminderde entstofdoeltreffendheid en swakker teenliggaamreaksies ná inentingsprogramme (Olariu et al., 2025; Sandu en Swayne, 2024).

Studies het verhoogde vatbaarheid vir koksidiose, nekrotiese enteritis, Escherichia coli-infeksies, salmonellose en respiratoriese siektes in mikotoksien-uitgedaagde voëls aangetoon (Olariu et al., 2025). In baie gevalle veroorsaak die kombinasie van siektedruk en mikotoksienblootstelling ernstiger produksieverliese as enige van die twee uitdagings alleen (Montayeva et al., 2026).

Orgaanskade en Metaboliese Wanfunksie

Verskillende mikotoksiene toon verskillende teikenorgaan-spesifisiteite.

Aflatoksiene beskadig hoofsaaklik die lewer, wat lei tot verswakte vetmetabolisme, verminderde proteïensintese en verlaagde ontgiftingsvermoë.
Ochratoksien A beïnvloed hoofsaaklik die niere en veroorsaak nefrotoksisiteit en versteurings in waterbalans.
Fumonisiene benadeel sfingolipiedmetabolisme en sellulêre integriteit.
DON en T-2-toksien beïnvloed hoofsaaklik die spysverteringskanaal.

Saam verminder hierdie effekte voedingstofbenutting en algehele produksiedoeltreffendheid.

Kliniese Tekens van Mikotoksikose by Braaikuikens

Kliniese tekens wissel na gelang van die spesifieke toksien, blootstellingsvlak, blootstellingsduur, voedingstatus en omgewingsstresfaktore (Sandu en Swayne, 2024). In baie kommersiële troppe is tekens subtiel en moeilik om van bestuurs- of gesondheidsuitdagings te onderskei.

Algemene Tekens

Algemene aanduiders van moontlike mikotoksienblootstelling sluit in:

Verminderde voerinname
Swak liggaamsgewigstoename
Swak FCR
Verhoogde sterftesyfer
Swak kudde-eenvormigheid
Verhoogde voorkoms van siektes
Verminderde entstofreaksies
Nat strooisel
Verhoogde waterverbruik
Veerafwykings
Verhoogde karkasafkeurings by slag

Aflatoksienblootstelling

Tipiese tekens sluit in:

Verminderde groeitempo
Verminderde voerinname
Bleek kamme
Lusteloosheid
Verhoogde sterftesyfer
Vergrote, bleke en vetterige lewer
Immuunonderdrukking
Verhoogde vatbaarheid vir sekondêre infeksies

Ochratoksien A-blootstelling

Tipiese tekens sluit in:

Swak groeiprestasie
Swak FCR
Verhoogde waterinname
Nat strooisel
Vergrote niere
Nierdegenerasie
Verminderde immuunfunksie

DON (Vomitoksien)-blootstelling

Tipiese tekens sluit in:

Verminderde voerinname
Darmirritasie
Verminderde voedingstofabsorpsie
Swak groeiprestasie
Verhoogde dermdeurlaatbaarheid

T-2-toksienblootstelling

Tipiese tekens sluit in:

Mondletsels
Mondsere
Nekrose van die tong en verhemelte
Ernstige voerweiering
Gewigsverlies
Veerafwykings

Fumonisienblootstelling

Tipiese tekens sluit in:

Verminderde groei
Swak voereffektiwiteit
Verhoogde siektevatbaarheid
Lewervergroting
Immuunonderdrukking

Voorkoming- en Versagtingstrategieë
Monitering van Voerbestanddele

Die doeltreffendste metode om mikotoksikose te beheer, is om te voorkom dat besmette bestanddele die voerproduksieproses betree.

Gereelde monitering van mielies, koring, sojaboonmeel en voltooide voer deur laboratoriumtoetse is noodsaaklik (Mokubedi et al., 2019). Suid-Afrikaanse studies het wydverspreide besmetting van pluimveevoer met verskeie mikotoksiene aangetoon, wat die belangrikheid van roetine-toesigprogramme beklemtoon.

Behoorlike Graanberging

Mikotoksienvoorkoming begin by korrekte opberging.

Graanvoginhoud moet onder 13-14% gehou word.
Bergingsfasiliteite moet voldoende geventileer wees om kondensasie en swamgroei te voorkom.
Doeltreffende insek- en knaagdierbeheer verminder verdere risiko vir swamgroei en toksienvorming.

Mikotoksienbinders

Mikotoksienbinders bly een van die mees gebruikte voedingsintervensies in pluimveeproduksie.

Voorbeelde sluit in:

Bentoniet
Montmorilloniet
Zeoliet
Gehidreerde natrium-kalsium-aluminosilikaat (HSCAS)

Hierdie produkte bind toksiene in die spysverteringskanaal en verminder hul absorpsie in die bloedsomloop (Olariu et al., 2025). Klei-gebaseerde binders is veral effektief teen aflatoksiene (Montayeva et al., 2026).

Gis-selwandprodukte

Produkte afkomstig van gis wat mannan-oligosakkariede (MOS) en β-glukane bevat, kan breëspektrum toksienbinding verskaf terwyl dit terselfdertyd dermgesondheid en immuunfunksie ondersteun (Olariu et al., 2025).

Hierdie produkte word toenemend in kommersiële braaikuikenprogramme gebruik.

Biologiese Ontgifting

Sekere bakteriële- en gisstamme kan mikotoksiene bind of ensimaties afbreek.

Spesies van:

Bacillus
Lactobacillus
Saccharomyces

het potensiaal getoon om toksien-biobeskikbaarheid te verminder en dermgesondheid te verbeter (Montayeva et al., 2026).

Ensimatiese ontgiftingstegnologieë het besondere potensiaal getoon teen:

DON
Fumonisiene
Zearalenoon

(Olariu et al., 2025).

Voedingsondersteuning

Omdat mikotoksiene oksidatiewe stres en inflammasie veroorsaak, kan voedingsintervensies help om weerstandigheid en immuunbevoegdheid te handhaaf.

Belangrike voedingstowwe sluit in:

Vitamien E
Vitamien C
Selenium
Sink
Metionien
Cholien

Hierdie voedingstowwe ondersteun antioksidant-verdedigingstelsels, lewerfunksie, immuunaktiwiteit en weefselherstelprosesse (Montayeva et al., 2026; Olariu et al., 2025).

Dermgesondheidsprogramme

Moderne versagtingstrategieë fokus toenemend op dermgesondheid.

Die insluiting van:

Probiotika
Prebiotika
Organiese sure
Butiraatprodukte

kan dermintegriteit verbeter, patogeengroei verminder en immuunfunksie ondersteun gedurende periodes van mikotoksienuitdaging (Montayeva et al., 2026).

Verwysings

(Die oorspronklike verwysings kan onveranderd behou word aangesien dit wetenskaplike bronverwysings is.)